Starzenie zębów u seniorów – jak dbać o zdrowie jamy ustnej w starszym wieku?

Zęby również się starzeją. Wraz z wiekiem zmienia się kondycja szkliwa, dziąseł, kości oraz tkanek podtrzymujących zęby. O tym, jakie procesy zachodzą w jamie ustnej u osób starszych oraz jak dbać o odbudowy protetyczne, pisze lek. stom. Karolina Cepińska.

Starzenie dotyczy wszystkich tkanek organizmu – także zębów i przyzębia. Zmniejsza się zdolność regeneracyjna, zmienia się gospodarka wapniowa i hormonalna, a kości, w tym kości szczęk, stają się słabsze. Zęby, które przez całe życie pracują podczas żucia, ścierają się, stają się bardziej wrażliwe, a problemy z przyzębiem pojawiają się częściej. Jeżeli dodatkowo higiena w przeszłości była niewystarczająca, mogą występować braki w uzębieniu lub rozległe odbudowy protetyczne.

Stan zdrowia jamy ustnej ma przy tym istotny wpływ na kondycję całego organizmu. Dlatego osoby starsze powinny ze szczególną uwagą podchodzić do profilaktyki i leczenia stomatologicznego.

Higiena jamy ustnej i wizyty kontrolne u seniorów

Wraz z wiekiem częściej obserwujemy problemy z przyzębiem oraz obniżenie przyczepu łącznotkankowego. W efekcie pokarm może zalegać w okolicach przyszyjkowych, a nawet w rejonie korzenia zęba. Jeżeli te obszary nie są dokładnie oczyszczane, rozwija się próchnica, której leczenie bywa utrudnione, a czasem kończy się ekstrakcją zęba. Odbudowa tak zniszczonego zęba bywa później ograniczona lub niemożliwa.

Dlatego seniorzy powinni szczególnie dbać o codzienną higienę oraz regularnie odbywać wizyty kontrolne – co najmniej raz na pół roku. Jeżeli pacjent ma trudności manualne lub problemy z systematycznością, lekarz może zalecić częstsze wizyty higienizacyjne, nawet co trzy miesiące. Wówczas wykonywany jest skaling i piaskowanie, czyli profesjonalne usuwanie kamienia nazębnego i osadów bakteryjnych.

Odbudowy protetyczne u osób starszych

Odbudowa zębów u seniorów wymaga szczególnej ostrożności. Korzenie oraz kości szczęk mogą mieć gorszą jakość, a aby zamocować koronę, podstawa – czyli korzeń – musi być wystarczająco stabilna. Protetyk ocenia również stan dziąseł i poziom higieny. Jeżeli warunki są niekorzystne, wykonanie odbudowy może okazać się niemożliwe.

Planowanie większych prac protetycznych, takich jak mosty, wymaga szerokiej diagnostyki. Czasem dla trwałości przyszłej pracy konieczne są dodatkowe ekstrakcje zębów o złym rokowaniu. Jeżeli ząb filarowy ulegnie utracie po krótkim czasie, całą odbudowę trzeba wykonać ponownie. Dlatego kluczowe znaczenie ma diagnostyka, plan leczenia oraz ocena długoterminowego rokowania.

Implanty również mogą być stosowane u seniorów, jednak kwalifikację przeprowadza chirurg stomatologiczny. Ocenia on ogólny stan zdrowia oraz zdolność tkanek do gojenia. W przypadku obniżonego potencjału regeneracyjnego pacjent musi być świadomy ryzyka nieprzyjęcia się implantu.

U osób starszych stan zdrowia ogólnego może zmieniać się dynamicznie. Pojawienie się nadciśnienia, cukrzycy czy innych chorób ogólnoustrojowych wpływa na planowanie leczenia. Standardem diagnostycznym jest wykonanie pantomogramu, a przy planowaniu implantów – tomografii.

Warto pamiętać, że odbudowa protetyczna nie jest rozwiązaniem „na zawsze”. Jej trwałość zależy od jakości wykonania, higieny i regularnych kontroli. Pod koroną czy implantem znajduje się żywa tkanka, która wymaga opieki i monitorowania.

Świadomość stomatologiczna seniorów

U części pacjentów w starszym wieku obserwujemy ograniczoną wiedzę na temat nowoczesnej higieny jamy ustnej. Szczoteczki międzyzębowe, irygatory czy specjalistyczne akcesoria bywają dla nich nowością. Dlatego ogromne znaczenie ma instruktaż i czas poświęcony pacjentowi w gabinecie.

Utrata zębów a zdrowie całego organizmu

Utrata nawet jednego zęba zaburza równowagę w narządzie żucia. Dochodzi do przemieszczeń zębów sąsiednich, przeciążeń, obniżenia wysokości zwarcia oraz zmian w rysach twarzy. Ząb przeciwstawny może ulegać wydłużeniu, co nasila zaburzenia okluzji. W konsekwencji mogą pojawić się bóle mięśni twarzy, głowy czy okolic stawów skroniowo-żuchwowych.

Brak zęba sprzyja także zanikowi kości w miejscu luki oraz powstawaniu kieszeni dziąsłowych, w których gromadzą się bakterie. Zwlekanie z odbudową utraconego zęba utrudnia późniejsze leczenie – czasem konieczna jest odbudowa kości lub leczenie ortodontyczne przed wykonaniem implantu.

Stan zapalny w jamie ustnej może wpływać na cały organizm. Jama ustna stanowi potencjalne źródło bakterii, które mogą przedostawać się do krwiobiegu. Dlatego przed zabiegami operacyjnymi – zwłaszcza kardiologicznymi – konieczna jest ocena i leczenie ognisk zapalnych w jamie ustnej.

Choroby przyzębia wiążą się ze zwiększonym ryzykiem powikłań ogólnoustrojowych, a u pacjentów z cukrzycą mogą pogarszać jej przebieg. Dlatego szczególnie osoby starsze z obciążeniami sercowo-naczyniowymi powinny pozostawać pod stałą opieką stomatologiczną i periodontologiczną.

Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje indywidualnej konsultacji stomatologicznej. Każdy plan leczenia powinien być ustalany na podstawie badania klinicznego i diagnostyki obrazowej.