Co to jest mioterapia?

Czy wiesz, że terapia miofunkcjonalna jest elementem terapii logopedycznej? Są to ćwiczenia wypracowujące właściwe napięcie mięśniowe w jamie ustnej i podstawowe funkcje tzw. „narządu orofacjalnego”. Czy wiesz również, że może ona wspierać nie tylko prawidłową wymowę, ale też stabilizację efektów leczenia wady zgryzu? O tym, na czym polega mioterapia i jak koreluje z pracą ortodonty, pisze nasza logopeda – Katarzyna Miszczak.

Terapia miofunkcjonalna jako element terapii logopedycznej

Terapia miofunkcjonalna jest tak naprawdę elementem terapii logopedycznej, choć panuje mit, że to „coś więcej” niż logopedia. Obecnie w swojej pracy wykorzystuje ją większość logopedów i często stanowi ona pierwszy etap całego leczenia.

Terapia miofunkcjonalna to praca nad właściwym napięciem mięśniowym w jamie ustnej oraz podstawowymi funkcjami narządu orofacjalnego. Narząd orofacjalny obejmuje mięśnie i struktury używane do mówienia, jedzenia, ssania itp. Należą do niego m.in. usta i ich okolice, policzki, nos, broda, a także język i żuchwa.

Terapia miofunkcjonalna jest przeznaczona dla osób w każdym wieku – nie tylko dzieci, ale i dorosłych – które mają dysfunkcje w obrębie tego narządu.

Mit: „mioterapia” osobno, logopedia osobno

W kontekście prawidłowej wymowy, zanim logopeda zacznie ćwiczyć z pacjentem wywoływanie głosek, w pierwszym kroku musi uporządkować strukturę mięśniową w narządzie orofacjalnym i zadbać o właściwy balans mięśniowy.

Istnieje mit, że praca nad mięśniami to „mioterapia”, a praca nad wymową to „logopedia”. W praktyce te elementy są ze sobą połączone i stanowią całość.

Wyróżnia się funkcje prymarne i sekundarne narządu orofacjalnego. Do funkcji prymarnych zaliczamy m.in. oddychanie, połykanie, gryzienie, żucie oraz pozycję spoczynkową języka, żuchwy i warg. To fundament, nad którym zawsze trzeba pracować najpierw. Dopiero potem można przejść do funkcji sekundarnych, czyli do wymowy. Jeżeli praca mięśni nie jest uporządkowana, nie będą one „wiedziały”, jak poruszać się prawidłowo podczas artykulacji.

Mioterapia a ortodoncja: dlaczego sama ortodoncja może nie wystarczyć?

Najczęściej są to pacjenci, którzy pozostają również w terapii ortodontycznej. Powinni oni być konsultowani przez logopedę, ponieważ samo leczenie ortodontyczne może nie przynosić trwałych efektów, jeśli pacjent ma nieprawidłowości w napięciach mięśniowych jamy ustnej i funkcjonowaniu narządu orofacjalnego.

Przykładowo może występować nieprawidłowy wzorzec motoryczny języka: brak prawidłowej pozycji spoczynkowej (język nie jest ułożony na podniebieniu), a zamiast tego bywa stale „tłoczony” na zęby. Wytwarza wtedy siły oddziałujące na zęby i może powstawać wada zgryzu. Jeśli taka osoba będzie leczona jedynie ortodontycznie, bez skorygowania pozycji narządów jamy ustnej, po zdjęciu aparatu źle ustawiony język ponownie będzie nieprawidłowo oddziaływał na zęby i wada może wracać.

Etapy terapii miofunkcjonalnej

Zgłaszając się na terapię, pacjent najpierw poddawany jest diagnostyce. Logopeda ocenia sprawność elementów narządu orofacjalnego: sprawdza, jak funkcjonują podniebienie miękkie, wargi, żuchwa i język. Ocenia również, czy występują asymetrie oraz problemy związane z nieprawidłowym napięciem mięśniowym.

Następnie analizowana jest współpraca narządów podczas podstawowych funkcji: obserwuje się, co dzieje się z wargami, żuchwą i językiem podczas przełykania, gryzienia, żucia czy oddychania. Na końcu oceniane jest funkcjonowanie podczas artykulacji głosek.

Podczas wizyty diagnostycznej pacjent ma też za zadanie spożywać jedzenie i pić płyny o różnych konsystencjach, tak aby terapeuta mógł zaobserwować czynności połykania i żucia w naturalnych sytuacjach.

Jak wygląda praca w terapii?

Po wizycie konsultacyjnej i postawieniu diagnozy można przejść do terapii. Zawsze zaczyna się ona od pracy nad mięśniami: „początek mioterapii” to nauka prawidłowego oddychania i pozycji spoczynkowej jamy ustnej. Te elementy są przeprowadzane symultanicznie.

Terapia polega na wykonywaniu ćwiczeń usprawniających poszczególne mięśnie narządu orofacjalnego. Dopiero gdy balans mięśniowy jest zachowany, przystępuje się do terapii połykania, gryzienia oraz żucia. Kiedy te funkcje są opracowane, „wisienką na torcie” terapii logopedycznej jest korekta głosek.

Częstotliwość spotkań i ćwiczenia w domu

Terapia zwykle odbywa się w modelu cotygodniowych spotkań z terapeutą. Jest to optymalne, ponieważ specjalista ma możliwość regularnej obserwacji zmian w układzie mięśniowym narządu orofacjalnego i – w razie potrzeby – szybkiej korekty, tak aby utrwalała się prawidłowa postawa i funkcje.

Jest to sytuacja podobna do ćwiczeń na siłowni. Jeżeli ćwiczymy bez nadzoru trenera i robimy to nieprawidłowo, możemy sobie zaszkodzić. Logopeda nadaje kierunek terapii, kontroluje poprawność wykonywania ćwiczeń, dodaje nowe i ocenia, co jeszcze wymaga poprawy.

Aby terapia była skuteczna, pacjent dostaje listę ćwiczeń do domu, które powinien wykonywać jak najczęściej, np. minimum 3 razy dziennie. Kluczowa jest regularność i liczba powtórzeń, ponieważ pracujemy nad mięśniami. Jeśli nie powtarzamy ćwiczeń regularnie w domu, terapia nie postępuje.

Automatyzacja: najdłuższy etap

Właściwe napięcie mięśniowe i prawidłowa pozycja jamy ustnej wymagają stabilizacji. Po uzyskaniu prawidłowego ruchu mięśni ważna jest automatyzacja, a praca nad nią trwa dość długo.

Na początku automatyzujemy przez świadomość pacjenta. Przykładowo pacjent może nastawić timer co pół godziny i po sygnale zadać sobie dwa pytania: czy buzia jest zamknięta i czy język jest na podniebieniu? Jeżeli tak – świetnie. Jeżeli nie – trzeba to poprawić. Ćwiczenie powtarza się do momentu, aż te czynności dzieją się podświadomie.

Jednocześnie nie trzeba czekać na efekty do końca terapii. Postępy widać w trakcie procesu, m.in. na zestawieniach zdjęć i filmów sprzed terapii i z kolejnych etapów. Widać, jak zmienia się ułożenie twarzy dziecka oraz sposób oddychania i mówienia. Takie analizy wykonywane wraz z dzieckiem i rodzicem zwiększają motywację, co bywa szczególnie ważne u dzieci.

Wędzidełka jako element diagnostyki i terapii

Elementem mioterapii jest również przygotowanie do i po korekcie wędzidełek. Na etapie diagnozy ocenia się konieczność podcinania wędzidełka języka, wargi górnej i dolnej albo policzków. Nieprawidłowe wędzidełka stanowią bowiem ograniczenie anatomiczne, które nie pozwala mięśniom pracować w prawidłowy sposób.

Współpraca logopedy i ortodonty

Tak naprawdę każdy pacjent, który podejmuje leczenie ortodontyczne, powinien zostać zakwalifikowany przez logopedę do mioterapii. Według naszych specjalistów współpraca logopedy i ortodonty jest bardzo cenna.

Mamy ten komfort, że w klinice L’experta pracujemy w zespole ortodontów i logopedów. Wspólnie dążymy do uzyskania nie tylko prawidłowej wymowy i zgryzu, ale również prawidłowych funkcji jamy ustnej, w tym oddychania. Płynna korelacja między specjalistami obu dziedzin jest ważna, ponieważ terapia logopedyczna nie ustabilizuje się bez właściwego zgryzu, a terapia ortodontyczna nie jest w stanie przynieść pożądanych efektów bez pracy nad mięśniami.

Zapraszamy na konsultacje i leczenie.

Linki polecane

• Co to jest mioterapia?
• Dlaczego należy wyleczyć zęby przed leczeniem ortodontycznym?
• Czy nakładki prostujące zęby działają?
• Burza wokół nakładkowych systemów do prostowania zębów
• Bruksizm – działaj przyczynowo

Disclaimer: Powyższy materiał ma charakter informacyjny i edukacyjny. Nie stanowi porady medycznej ani indywidualnej rekomendacji terapeutycznej. Każdy przypadek wymaga indywidualnej konsultacji z lekarzem oraz odpowiedniej diagnostyki.